Perspekti - Pse insektet janė njė mrekulli inxhinierike?
Teksti kėkues ėshtė gabim.
Teksti kėkues ėshtė gabim. Ju lutem pėrdorni vetėm shkronja dhe numra pėr tekstin kėrkues.
Kategoritė
Komenti nuk u shtua
Komenti juaj nuk u shtua. Ju lutem kontrolloni komentin dhe provojeni pėrsėri.
Komenti u shtua
Komenti juaj u shtua dhe do jetė i dukshėm automatikisht.

Pse insektet janė njė mrekulli inxhinierike?

Insektet zgjidhin disa nga problemet e krisura biologjike thotė Dr Gregory Sutton

Karkaleci i studiuar nga Dr Gregory Sutton pėr ēėshtje biologjike.
Nga: Ndricim Topalli
Publikimi: 17/07/2015 00:14

Dhe ai me siguri e di. Pėr pothuajse njė decade, Dr Gregory ka pėrdorur kamera mė shpejtėsi tė lartė pėr tė zbuluar sekretet e kafshėve jovertebrorė me aerobikė nė tokė. Sė bashku me kolegėt e tij tė Universitetit tė Bristolit dhe Cambrigit, ai ka studiuar se si pleshtat dhe karkalecat ngrihen nė ajėr. Ai prezantoi punėn e tij tė fundit nė takimin vjetor tė Shoqėrise pėr Biologjinė Eksperimentale, tė zhvilluar nė Pragė.

Njė nga problemet qė kėta super-kėrcyes kanė, ėshtė se ata e pėrdorin kėrcimin si njė manovrim tė paqartė, dhe ata thjesht pėrshpejtojnė gjithcka nė njė kohė mjaft tė shkurtėr.

Njė plesht pėrshembul cliron tė gjithė energjinė nga kėmbėt e tij nė njė tė qindėn e sekondit. Njė karakalec i fuqishėm menaxhon flatrat e tij nė tridhjetė tė qintėn e sekondit.

Pleshti qė ēliron gjithė energjinė nga kėmbėt.

Problemi ėshtė se sa energji njė mushkull mund tė prodhojė, shpjegon Dr Sutton, dhe menyra sesi insektet e zgjidhin kėtė ėshtė e ngjashme me menyrėn sesi njerėzit qėllojnė shenjestrėn me njė hark dhe njė shigjetė. Kur ju vizatoni njė shigjetė, e gjithė energjia vjen nga muskujt, e cila mund tė krahasohet me energjinė qė vjen nga harku dhe i jep shpejtėsinė shigjetės.

Kėto insekte tė cilat gjenden me shumicė kudo ku shkon kanė tė gjitha tė njejtin burim energjie; njė lloj harku tė brendshėm qė ruan energji. Njė kėrcim i njė karkaleci ėshtė i paraprirė nga njė marrje hovi prej pesė sekondash, thote Dr Sutton.

Insektet ndonjėherė do tė ecin edhe me katėr kėmbė pėr ta mbajtur energjinė e tyre tė kursyer. Kam gjetur shembuj tė burimeve tė bėra nga shtresa kulikulash tė insekteve dhe nga nga njė protein fluoreshente ngjyrė blu e quajtur resilin. Kėto shtresa prej dy materialesh i jep burimeve tė brendshme tė energjisė vetė tė ngjashme me atė tė harqeve modern tė pėrbėra. Dhe ashtu si harqet e pėrbėra, kėto shtresa ruajnė mė shumė energji pėr gjatėsinė e harkut - nėpėr shtresėn e shtrirė tė jashtme dhe shtresėn e ngjeshur tė brendshme.

Problemi tjetėr ėshtė se tė dyja kėmbėt e pasme tė cilat e fuqizojnė kercimin, duhet tė shkojnė ekzaktėsisht nė tė njėjtėn kohė. Nese kėmbėt shkojnė nė kohė tė ndryshme insekti thjesht do tė rrotullohet, shpjegon Dr Sutton.

Mikrografia trėgon ingranazhet e kėmbėve tė njė gjinkalle qė mbyllen sė bashku.

Ndėrkohė qė insekte mė tė mėdha kanė mbrojtėse fėrkuese qė i mbajnė kėmbėt e insekteve tė bashkuara, sidomos tė disa gjinkalla tė reja. Ginkallat kanė ingranazhe, thotė Dr Gregory - me kocka tė vogla dhe dhėmbė qė mbyllen brenda secilės kėmbė. Ai dhe kolegu i tij, Dr Malcolm Burrows, nga Universiteti i Cambridge, kanė fotografuar imazhe mikroskopike mbresėlėnėse tė kėtyre ingranazheve dhe tė dhėmbėve qė mbyllen. Testet provuese tė hipotezave tregojnė qė larvat e insekteve i mbledhin kėmbėt e tyre zig- zag pėr tė fluturuar tregon Dr Sutton.

Nė pjesė tė tjera tė eksperimenteve, lėvizjet spektakolare me hap tė ngadaltė, Dr Sutton dhe kolegėt e tij vėzhguan hapat e shkathėt tė karkalecave gjymtyrė-gjatė. Kur kėta insekte kėrcejnė, trupi i tyre shkon nė njė rrotullim. Pėr tė kontrolluar ku ata prekin tokėn, ata duhet tė kontrollojne kėtė rrotullim. Kėto eksperimente zbuluan se karkalecat ishin tė aftė pėr tė pėrshtatur rrotullimin e tyre nė menyrė tė drejtė nė varėsi tė asaj se ku karkalėcat kanė nevojė tė prekin tokėn.

Si njė kėrcimtar, karkalecat lėshojnė kėbėt e tyre tė pasme pėr tė ngadalėsuar rrotullimin ndėrkohė qė ai lėviz nė ajėr. Kėto strategji tė kėrcimeve dhe uljeve janė tė rėndėsishme pėr insektet qė tė mbijetojnė nė mjedisin e tyre, duke u lejuar atyre njė arratisje tė shpejtė dhe pėr njė ulje nė tokė tė sigurt gjatė gjuetive qė u bėhen kėtyre insekteve. Unė vetėm e shikoj kėtė si njė seri tregimesh, shton doktori.


Komentet (0)

Kontrolloni emrin dhe provojeni pėrsėri.
Kontrolloni vendodhjen dhe provojeni pėrsėri.
Kontrolloni komentin dhe provojeni pėrsėri.
Fjalėkalimi nuk ėshtė i saktė. Shkruani fjalėkalimin siē shihet nė fotografi dhe provojeni pėrsėri.
Shtoni komentin tuaj




Ju keni edhe 1000 karaktere


Shkruani fjalėn qė shikoni nė fotografi
YL[VX

Sharje dhe gjuhė agresive nuk lejohen nė Perspekti.
Reklamė