Arti nė Andaluzi.

Kalifati i parė i cili u vendos nė al-Andalus, (Andaluzi, Spanjė), ishte ai Muavijan.

Pas rėnies sė kėtij kalifati nė krye tė vendit erdhėn mbretėri tė ndryshme, por arti nuk kishte ndryshime tė dukshme. Kah fundi i shekullit XI dy fise berbere, Almoravidėt dhe Almohadėt pushtuan qendrėn e Magrebit dhe Spanjės, duke sjell me sukses ndikimet artistike magrebiane. Nga njė seri e luftimeve tė krishtere zvogėluan pushtetin Islam nė spanjė duke i kthyer kufijtė nė Grenadė nė shekullin e XIV. Territori ishte nėn udhėheqjen Nasiride, tė cilėt arritėn tė mbaheshin gjer nė vitin 1492.

Al-Andalus ishte qendra mė e madhe kulturore nė Evropė nė Mesjetė. Pėrkrah sjelljes sė ndryshimeve pozitive nė edukim me hapjen e universiteteve, ku ligjėroheshin shkencat dhe nga ku merrnin dituri edhe evropianėt jo myslimanė, tė cilėt ishin tė pa njohur pėr krishterėt (siē ishte universiteti Averroes), vendi ishte njėsoj jetėsorė edhe pėr zhvillimin e artit.

Njė nga pikat kyēe tė shpirtit artistik nė kėtė kohė ishte arkitektura. Gjatė qėndrimit tė myslimanėve nė al-Andalus u bėnė shumė ndėrtime arkitekturale tė llojeve tė ndryshme duke pėrfshirė kėshtjella, ndėrtesa ushtarake tė llojeve tė ndryshme e ndėrtime tjera. Nga 4000 objekte arkitekturale qė akoma mbijetojnė si Xhamia e Madhe e Kordobės, e njohur pėr vlerat e larta arkitekturale e artistike, pastaj monumentet tjera si Bab Mardum nė Toledo, Spanjė, ose qyteti i kalifatit Medina Azahara, kompleksi arkitektural Alhambra nė Grenadė etj. tregojnė vlerat e larta artistike tė asaj kohe, ku nė ndėrtimin e kėtyre objekteve u pėrdorėn shumė teknika.

Fildishi u pėrdor shumė pėr prodhimin e arkave dhe arkivoleve. Nė sferėn e artit me pėrpunim tė metalit u ndėrtuan skulptura tė mėdha tė cilat shėrbenin pėr fontana ose akumulim tė ujit. Prodhimet tekstile tė cilat ishin me vlera tė mėdha artistike ishin kėrkesė e madhe nė Evropė, shumė tekstile janė gjetur nė pasuritė e kishave tė Botės sė Krishtere ku shėrbenin si mbulesa pėr tė shenjtėrit. Gjatė kėsaj kohe edhe pse me intensitet mė tė vogėl, prapė se prapė u zhvillua edhe arti i pėrpunimit dhe ilustrimit tė drurit.

Jeta Islame nė al-Andalus, Spanjėn e sotme, la gjurmė tė pashlyeshme si nė jetėn e pėrditshme tė banorėve tė prapambetur tė asaj kohe ashtu dhe nė zhvillimin e artit, nivel dhe vlera tė cilat asnjėherė mė vonė nuk arritėn tė zhvillohen. Ky zhvillim edukativ, kulturorė e artistik pati ndikim tė madh edhe nė pjesė tjera tė Evropės posaēėrisht nė aspektin shkencorė, me pėrkthimin e veprave tė ndryshme shkencore nga arabishtja nė latinisht.